R 10 87 5avla Chombra SENTENZIA dal 1. da favrer 2011 en la chaussa en lita da dretg administrativ concernent multa da construcziun 1. a) La ... SA cun sedia a ... è proprietaria da la parcella nr. 81 en la vischnanca da ... ... è procurist da la filiala da la ... SA a ... Sin la parcella nr. 81 en la vischnanca da ... sa chattavan ils bains immobigliars 104, 104-A, 104-B, 104- C e 104-D. L’adversaria da recurs planisava sin la parcella nr. 81 ina via per il transport dals bischens d’atschal per l’ovra electrica. b) Ils 15 d’avrigl 2010 è il recurrent s’infurmà tar il schef da l’uffizi da construcziun da la vischnanca davart las premissas per survegnir la permissiun da demolir ils edifizis correspundents. c) Cun scriver dals 17 d’avrigl 2010 ha il recurrent communitgà a l’adversaria da recurs ch’ils edifizis marcads sin il plan agiuntà vegnian demolids. d) Ils 26 d’avrigl 2010 ha il recurrent inoltrà a la vischnanca il formular per dumondas da construcziun concernent la demoliziun da las immobiglias 104, 104-A, 104-B e 104-D. e) A la fin d’avrigl 2010 è vegnì cumenzà cun las lavurs da demoliziun. f) L’intent da demoliziun è vegnì publitgà dals 6 fin ils 25 da matg 2010. g) Cun disposiziun dals 25 da matg 2010 ha l’adversaria da recurs constatà ch’i succedian sin la parcella 81 lavurs da demoliziun senza ch’ina permissiun da
construcziun saja vegnida concedida. Ella ha pretendì che questas lavurs vegnian interruttas immediat ed ha dumandà la ... SA da s’exprimer davart questa renfatscha entaifer 10 dis. h) Cun disposiziun dals 4 da zercladur 2010 ha l’adversaria da recurs lubì la demoliziun dals edifizis 104, 104-A, 104-B, 104-C, 104-D e 104-E ed ha fatg attent che l’entschatta da construcziun sa drizzia tenor art. 91 LPTGR (lescha chantunala davart la planisaziun dal territori). Siond che las lavurs da demoliziun hajan però cumenzà gia avant che disponer da la permissiun da construcziun, vegnia averta ina procedura penala. i) L’adversaria da recurs ha argumentà en il scriver dals 13 da fanadur 2010 che la ... SA n’haja betg prendì posiziun entaifer il termin fixà cun la disposiziun dals 25 da matg 2010 e perquai saja il fatg renfatschà ad ella vegnì acceptà. Tenor art. 95 LPTGR spetgia ina multa da fr. 200.-- fin fr. 40’000.--. La responsabladad portia tenor art. 93 LPTGR quella persuna che mainia l’interpresa. En quest cas saja quai il recurrent. Per pudair fixar la multa vegnia el dumandà d’inoltrar fin ils 23 da fanadur 2010 ina copia da la davosa decisiun davart la taxaziun da la taglia cun vigur legala. k) Cun scriver dals 21 da fanadur 2010 ha il recurrent explitgà ch’el haja dumandà ils 15 d’avrigl 2010 il schef da l’uffizi da construcziun tge ch’el stoppia far per ch’ils edifizis sin l’areal da campadi possian vegnir demolids. Quel al haja respundì ch’el duaja fixar quai en scrit ed agiuntar in plan cun ils edifizis correspundents. Quai haja el fatg cun in scriver dals 17 d’avrigl 2010. Diesch dis pli tard haja el survegnì da Fabian Denoth in formular cun la supplica d’emplenir quel. Sin quai al haja il schef da l’uffizi da construcziun communitgà per telefon che la permissiun da construcziun vegnia concedida suenter sias vacanzas. In di pli tard haja cumenzà la construcziun da la via. Co ch’ins avess pudì construir la via senza demolir ils edifizis na possia el betg s’imaginar. Gia trais dis avant che survegnir il scumond immediat da construir sajan las lavurs vegnidas interruttas.
l) Cun disposiziun dals 13 d’avrigl 2010 ha l’adversaria da recurs ordinà cunter il recurrent ina multa da construcziun da Fr. 4’000.--. Ses argument: la demoliziun saja succedida durant la publicaziun dal project da construcziun e damai avant che la demoliziun saja vegnida lubida. Ina posiziun entaifer il termin fixà na saja betg vegnida inoltrada. Il scriver dals 21 da fanadur 2010 saja succedì memia tard e na vegnia betg commentà. Sin fundament da la davosa taxaziun da la taglia (2006) e cun resguardar las decleraziuns fatgas saja la multa vegnida fixada sin fr. 4’000.--. m) En il scriver dals 13 da settember 2010 ha ... recurrì cunter questa disposiziun penala ed ha proponì da l’abolir, da desister d’ina puniziun ed eventualiter d’ordinar ina multa da maximalmain fr. 300.--. El ha argumentà ch’ins haja violà l’udida giuridica, cunquai ch’ins n’haja betg resguardà en la disposiziun ses scriver dals 21 da fanadur 2010. Ultra da quai manchia ina motivaziun effectiva, siond ch’ins n’haja fatg naginas decleraziuns davart la culpa ed il cumportament persunal. Plinavant na saja era betg evident daco che la multa muntia a fr. 4’000.--. La finala sajan el e l’adversaria da recurs sa cunvegnids che quella construeschia e utiliseschia la via per il transport a l’ovra electrica. Per construir la via hajan ins stuì demolir ils edifizis. Cun la permissiun posteriura da la vischnanca per la demoliziun saja il stadi illegal vegnì restabilì entaifer paucs dis da vart da l’adversaria da recurs. Il recurrent haja fidà a quai ch’il schef da l’uffizi da construcziun haja ditg e saja stà da l’avis che la construcziun da la via cuntegnia era la permissiun da demoliziun. La demoliziun saja stada unicamain en l’interess da la vischnanca (transport dals bischens). Ses agir na saja stà ni intenziunà ni negligent. Ins haja gia dà ad el la permissiun a bucca. En cas ch’ins al possia tuttina reproschar in cumportament chastiabel, saja la culpa stada pitschna e perquai saja, tenor art. 52 dal cudesch da dretg penal, da desister d’ina puniziun. Concernent l’autezza da la multa saja da dir che la Dretgira administrativa haja considerà en R 07 88 ina multa da fr. 2’000.-- sco memia auta per ina violaziun formala dal dretg da construcziun. En il cas preschent hajan ins dumandà per ina permissiun da construcziun che saja vegnida concedida paucs dis suenter il scumond immediat da construir. Commensurada saja perquai per il pli ina multa da maximalmain Fr. 300.--.
n) Cun scriver dals 4 da settember 2010 ha l’adversaria da recurs prendì posiziun e proponì da refusar il recurs. Il scriver dal recurrent dals 21 da fanadur 2010 na saja betg vegnì resguardà, perquai ch’il cuntegn n’era betg relevant per chattar la decisiun. La multa saja vegnida motivada. La culpa dal recurrent saja gravanta, perquai ch’ins al haja avertì ordavant ed el, sco fiduziari d’immobiglias professiunal e rutinà, saja versà en dumondas da construcziun. Las relaziuns persunalas hajan ins resguardà cun la dumonda d’inoltrar la taxaziun da la taglia. L’autezza da la multa saja necessaria per evitar in pregiudizi. La construcziun d’ina via temporara na stettia ultra da quai betg en connex cun la demoliziun da las immobiglias. Sch’il schef da l’uffizi da construcziun duess avair dà consentiments, n’avess il recurrent betg dastgà sa fidar da quels. o) En sia resposta ha il recurrent argumentà ch’ins n’haja betg fixà ina via temporara, mabain ina via stabla. Signur Neuhäusler haja dà sco schef da l’uffizi da construcziun in’infurmaziun lianta. Ils motivs per la fixaziun dal chasti na sajan betg evidents. Il recurrent saja dentant pensiunà. L’adversaria da recurs saja sa referida a la taxaziun da la taglia per l’onn 2006. E per finir n’hajan ins era betg documentà la furma da la culpa e l’intent dal chasti. p) Duplitgond argumentescha l’adversaria da recurs ch’ins haja cumenzà a demolir senza avair a disposiziun ina permissiun da construcziun, quai saja ina violaziun d’art. 86 LPTGR. Ins stoppia distinguer il sequent: la demoliziun saja ina part da la procedura per la permissiun da construcziun. La via percunter saja vegnida construida sco provisori en il rom da la procedura d’approvaziun dal plan per la construcziun da l’ovra idraulica. Quai na dovria nagina permissiun da la vischnanca. Questa pista da construcziun saja vegnida construida cun l’opziun da pudair inoltrar a temp inditgà a l’autoritad da construcziun ina dumonda per mantegnair definitivamain la via. Il dretg d’udida giuridica na saja betg vegnì violà. La reducziun da la multa proponida dal recurrent mussia che quel saja conscient da ses surpassament. La multa ordinada saja commensurada e necessaria.
Ulteriuras argumentaziuns da las partidas en las scrittiras giuridicas vegnan, sche necessari, commentadas en las consideraziuns. La dretgira tira en consideraziun: 1. a) Tenor art. 49 al. 1 lit. a LGA giuditgescha la Dretgira administrativa recurs cunter decisiuns communalas. En cas da la disposiziun penala sa tracti d’ina disposiziun communala. b) L’object da contestaziun en quest cas da procedura da recurs furma la disposiziun penala dals 13 d’avust 2010. Contestabel e d’examinar è, sche l’adversaria da recurs ha punì il recurrent cun bun dretg e sche l’autezza da la multa è commensurada. 2. a) Il recurrent crititgescha l’emprim la violaziun dal dretg d’udida giuridica. Il dretg d’udida giuridica sco dretg da cundecisiun orientà a la persuna pretenda, che l’autoritad taidlia effectivamain ils arguments da la persuna pertutgada da la decisiun en sia posiziun giuridica, als giuditgeschia seriusamain e cun tut quità ed als respectia en sia procedura da decisiun. Da quai resulta l’obligaziun fundamentala da las autoritads da motivar lur decisiuns. La motivaziun d’ina decisiun sto esser scritta uschia che la persuna pertutgada po, sche necessari, la contestar a moda accurata. (DTF 123 I 34 cons. 2c). b) En questa chaussa ha l’adversaria da recurs dumandà il recurrent ils 25 resp. ils 27 da matg da prender posiziun pertutgant la chaussa renfatschada ad el. Il recurrent n’ha betg inoltrà ina protesta entaifer il termin, mabain pir dus mais pli tard. A l’adversaria da recurs vegn renfatschà ch’ella n’haja betg prendì posiziun concernent il scriver dals 21 da fanadur 2010. En princip sto in’autoritad s’occupar cun ils arguments da la persuna pertutgada. En quest cas ha il recurrent bain inoltrà sia posiziun memia tard, la decisiun è però vegnida decretada pir suenter avair retschavì questa posiziun e perquai sto la posiziun en princip vegnir resguardada. Cuntrari a l’opiniun dal recurrent respecta l’adversaria da recurs a moda suffizienta ils arguments dal recurrent e motivescha la decisiun a moda confurma al dretg. Ins na po perquai betg
discurrer d’ina violaziun da l’obligaziun da motivar resp. dal dretg d’udida giuridica. En la posiziun dals 21 da fanadur 2010 menziunescha il recurrent per la gronda part andaments ed eveniments cronologics dal temp avant la dumonda da permissiun da construcziun e la demoliziun dals edifizis. L’adversaria da recurs resguarda quests fatgs en sia decisiun e preschenta ils andaments tenor sia optica. Perquai n’èsi betg evident pertge che la vischnanca na duess betg esser s’occupada culs arguments dil recurrent. Er il fatg ch’il recurrent è stà capabel da contestar la decisiun a moda adequata mussa che la decisiun è vegnida motivada suffizientamain. c) Plinavant crititgescha il recurrent ch’ins n’haja betg prendì posiziun ni concernent la culpa e l’intent dal chasti ni davart las relaziuns finanzialas. Questa vista n’è betg suandabla. aa) Pertutgant la culpa pon ins dir che la norma penala da la lescha chantunala davart la planisaziun dal territori (art. 95 LPTGR) prevesa chastis tant per il cumportament intenziunà sco er per il cumportament negligent. Perquai n’èsi betg relevant, sch’il recurrent ha agì a moda intenziunada u negligenta (VGU R 07 61/95). En la decisiun vegn argumentà ch’il recurrent haja agì malgrà ch’el enconuscheva las leschas communalas resp. avess pudì consultar quellas, essend ch’el na saja betg in laic. Questas explicaziuns n’èn nagut auter che remartgas pertutgant la savida sco element da la culpa. Concernent la culpa vegn plinavant remartgà ch’ins haja resguardà a favur dal recurrent che quel n’haja gì naginas motivaziuns finanzialas. En tut tanschan questas explicaziuns per motivar la culpa dal recurrent. bb) Il recurrent sa referescha al princip da la protecziun da la confidenza, siond ch’el haja fidà ad in’infurmaziun uffiziala. En quest punct sa cuntradin ils arguments da l’adversaria da recurs e dal recurrent. Quai na gioga però nagina rolla. Schizunt sch’il schef da l’uffizi da construcziun avess dà l’infurmaziun pretendida dal recurrent („La permissiun per la construcziun da la via saja en urden e la permissiun per demolir ils edifizis vegnia ordinada da la vischnanca suenter sias vacanzas“), na pudess il recurrent betg sa referir a quella. Per conceder ina permissiun da construcziun è per l’ina l’entira autoritad da construcziun responsabla (quai che fiss era implitgà en
l’infurmaziun pretendida). Plinavant è la permissiun mo vegnida messa en vista (uschia era R 06 102, R 07 61/95). Cun quai n’avess el pia gnanc survegnì ina „permissiun a bucca“, quai che na tanschess però era betg tenor art. 86 e 91 LPTGR. Ultra da quai stueva il recurrent la finala gea savair ch’el aveva inoltrà ina dumonda da construcziun en scrit. Ina basa da confidenza n’è damai tuttavia betg evidenta en il cas preschent. Plinavant na gioghi era nagina rolla co che la via stat en connex cun la demoliziun da l’immobiglia. Apparentamain n’èn las partidas betg d’accord en questa dumonda. Il recurrent ha inoltrà ina dumonda da construcziun en scrit ed ha stuì spetgar fin che quella è vegnida approvada cun ina permissiun da construcziun en scrit. cc) Il recurrent crititgescha plinavant che l’adversaria da recurs n’haja betg explitgà l’intent dal chasti. Quai na pon ins betg approvar. Igl è evident ch’ins vul chastiar cun la multa la violaziun formala dal dretg da construcziun, u sco quai che la vischnanca s’exprima: „per ch’in tal cumportament na daventia nagina disa“. Quai n’è nagut auter ch’ina motivaziun preventiva speziala resp. generala. En quest connex ston ins constatar che la funcziun da reparaziun ed il mument da culpa èn main exprimids en il dretg administrativ che en il dretg penal (Urs Beeler, Die widerrechtliche Baute, diss. 1984, p. 111s.). dd) Areguard las relaziuns finanzialas ha l’adversaria da recurs renvià a la taxaziun dal 2006. Quai tanscha, pertge che quella documentescha la capacitad finanziala che er il recurrent enconuscha. Las cifras na ston betg esser cuntegnidas en la decisiun sezza e perquai na dovri betg autras explicaziuns. Il recurrent renviescha en questa chaussa a la decisiun R 07 88. Cuntrari a la chaussa preschenta han ins tralaschà en lezza decisiun d’envidar il pertutgà da prender posiziun e d’infurmar davart la capacitad finanziala. Ultra da quai n’avevan ins en quella decisiun betg annunzià la norma penala. Quest renviament n’è damai nagin agid en il cas preschent. d) Tenor art. 86 al. 1 LPTGR dastgan edifizis ed implants (projects da construcziun) vegnir construids, modifitgads, demolids u midads en lur intent mo cun la permissiun en scrit da l’autoritad communala. Projects da
construcziun dastgan vegnir iniziads uschespert che la permissiun da construcziun en scrit è avant maun (art. 91 al. 1 LPTGR). Per che las prescripziuns legalas vegnian observadas, per ch’ils edifizis e ch’ils stabiliments construids correspundian als plans permess ed a la profilaziun e per che las disposiziuns accessoricas vegnian resguardadas èn responsabels ils patruns da construcziun, las proprietarias ed ils proprietaris ed ulteriuras persunas autorisadas sco era las persunas incumbensadas cun il project da construcziun e la realisaziun da quel (art. 93 al. 1 LPTGR). Chastiabla è la violaziun intenziunada u negligenta, commessa da las persunas responsablas tenor artitgel 93 (art. 95 al. 2 LPTGR). En il cas preschent èsi evident ch’il recurrent sco responsabel per il project ha commess ina violaziun formala dal dretg da construcziun cun cumenzar a demolir ils edifizis avant ch’el ha retschavì la permissiun da construcziun en scrit.
e) En dumonda stat per finir anc l’autezza da la multa. Tgi che violescha la lescha davart la planisaziun dal territori u relaschs e disposiziuns dal chantun u da las vischnancas che sa basan sin quella, vegn chastià tenor art. 95 LPTGR cun ina multa tranter fr. 200.-- e fr. 40’000.--. En cas spezialmain grevs, surtut tar engurdientscha, n’è l’autoritad responsabla betg liada a questa multa maximala. Il recurrent renviescha a la decisiun R 07 88, tenor la quala ina multa da fr. 2’000.-- per ina violaziun unicamain formala è vegnida giuditgada sco nuncommensurada. Tenor art. 7 al. 2 en cumbinaziun cun art. 1 PP (lescha davart la procedura penala) vegn era applitgada en la lescha penala communala per la fixaziun dal chasti la prescripziun generala da l’art 47 PP. Tenor quella è la summa da la multa da definir tenor las relaziuns finanzialas dal delinquent uschia che quel patescha d’ina multa che correspunda a sia culpa. Il punct da partenza per evaluar l’autezza da la multa è damai la culpa dal delinquent. Ins vul però evitar ch’ina multa saja main dira per ina persuna cun ina situaziun economica ferma che per ina persuna cun ina situaziun economica debla. Per definir l’autezza da la multa vegn per quest motiv resguardada en in ulteriur pass la situaziun persunala d’in delinquent, oravant tut las entradas e la facultad (DTF 116 IV 4; VGU R 07 61). Resguardond la capacitad finanziala dal recurrent cun entradas da fr. 347’000.-- ed ina facultad da fr. 6.2 milliuns tenor la taxaziun dal 2006 (quella na vegn
probablamain era betg ad esser essenzialmain pli bassa dapi la pensiun), para ina multa da fr. 4’000.-- commensurada. Perquai è il recurs da refusar cumplainamain. 3. Cun quest resultat van ils custs da procedura sin fundament d’art. 73 LGA a quint dal recurrent. La dretgira decida damai: 1. Il recurs vegn refusà. 2. Ils custs da dretgira, consistents - d’ina taxa dal stadi da fr. 2’000.-- - e las expensas da la chanzlia da fr. 248.-total fr. 2’248.-van a quint dal recurrent ed èn da pajar entaifer 30 dis suenter la consegna da questa decisiun a l’administraziun da finanzas dal chantun Grischun, Cuira.