DRETGIRA ADMINISTRATIVA DAL CHANTUN GRISCHUN R 13 182 5. chombra consistenta da parsura Stecher, derschader administrativ Audétat, derschadra administrativa Moser, actuara ad hoc Berry-Cathomas SENTENZIA dals 24 da zercladur 2014 en la chaussa en lita da dretg administrativ A._____, recurrent cunter Cumün da X._____, adversari da recurs concernent planisaziun locala (custs)
- 2 - 1. La vischnanca da X._____ è sa furmada l'onn 2009 cun fusiunar las vischnancas (6). Las sis planisaziuns communalas existentas fin lura han stuì vegnir reunidas ad ina. Las finamiras da la revisiun da la planisaziun locala èn stadas da reunir e d'armonisar las planisaziuns d'utilisaziun sco era d'examinar e da reveder a moda cumplessiva ils meds da planisaziun cun vigur legala. 2. Durant questa procedura da planisaziun currenta ha il recurrent preschentà ses project «B._____» a la vischnanca: in project d'hotel planisà en la fracziun da Y._____ – in champ da basa per alpinists, bikers e famiglias cun pussaivladads da pernottaziun e cun ina purschida d'alimentaziun e da restauraziun per il turissem dal di. Ultra da quai era planisada ina staziun da timeout per giuvenils problematics, ils quals duevan vegnir scolads entaifer l'instituziun ed integrads en il manaschi. 3. La construcziun e gestiun planisada dal project «B._____» ha dà l'impuls per examinar ina revisiun parziala da la planisaziun locala concernent la parcella nr. 2279 a Y._____ che dueva vegnir sterzada sin fundament dal project concret sco nova zona per hotels. Cun il scriver dals 13 da mars 2012 ha la vischnanca communitgà tranter auter al recurrent ch'ella inizieschia ils pass necessaris en connex cun la procedura da planisaziun per ch'el possia cuntinuar cun la projectaziun. Suenter ch'il recurrent ha gì inoltrà a la vischnanca ils documents necessaris sco il project preliminar ed il plan da business per il project «B._____», ha il biro da planisaziun responsabel elavurà tranter auter il plan da zonas ed il plan general da furmaziun «Y._____, parcella nr. 2279» 1:2000 dals 14 da matg 2012 sco er il rapport da planisaziun e da cooperaziun areguard la revisiun parziala da la planisaziun locala concernent la parcella nr. 2279 a Y._____ dal matg 2012. Ils plans ed il rapport èn lura vegnids consegnads a l'uffizi per il svilup dal territori dal chantun Grischun per l'examinaziun preliminara
- 3 chantunala en il senn da l'art. 12 da l'ordinaziun davart la planisaziun dal territori per il chantun Grischun (OPTGR). Pli tard han ins però desistì d'ina procedura da permissiun independenta ed ha integrà la zonaziun en la planisaziun generala. Per las lavurs en connex cun la revisiun parziala da la planisaziun locala («Resort d'hotel B._____, Parc. nr. 2279, Y._____») ha il biro da planisaziun responsabel mess a quint a la vischnanca ils 13 da matg 2013 ina summa da CHF 7'192.80. 4. A chaschun d'ina sesida ils 3 da zercladur 2013 ha la suprastanza communala discutà davart ils custs ch’il biro da planisaziun l'ha mess a quint e decis ch'il recurrent haja da surpigliar sez tut ils custs. La vischnanca ha perquai mess a quint al recurrent ils 19 da zercladur 2013 ina summa da CHF 7'192.80. 5. Cunter quest adossament dals custs ha intervegnì il recurrent ils 30 da zercladur 2013 cun in scriver a la vischnanca. El na profitia betg spezialmain da la planisaziun, sch'il project na possia betg vegnir realisà. Sch'insatgi auter construeschia in hotel en questa zona, stoppia quel purtar ils custs. En pli na saja el betg pront da surpigliar custs per lavurs, per las qualas el n'haja mai surdà in'incumbensa a la vischnanca. Ultra da quai haja el sez gì fatg expensas supplementaras per il svilup dal project. 6. A la sesida dals 24 da fanadur 2013 ha la suprastanza communala discutà danovamain davart la participaziun als custs. En la disposiziun dals 26 da fanadur 2013 è ella vegnida a la conclusiun da surpigliar 30 % dals custs e da sminuir il quint al recurrent sin ina summa da CHF 5'034.00 (70 % da CHF 7'192.80). Tar las lavurs messas a quint sa tractia quai da custs che sa refereschan al project, sco confermà era dal planisader responsabel. Ed era sch'il recurrent haja chaschunà ils custs, meritia il project «B._____» tuttina il sustegn da la vischnanca. Sa basond
- 4 sin quai ha la vischnanca consegnà al recurrent ils 30 da fanadur 2013 in quint da CHF 5'034.00. 7. A chaschun da la radunanza communala dals 7 d'avust 2013 han las votantas ed ils votants da la vischnanca concludì ina revisiun totala da la planisaziun locala che cumpiglia ina nova lescha da construcziun, novs plans da zonas e plans generals da furmaziun sco era novs plans generals d'avertura. La revisiun totala cuntegna tranter auter la sterzada d'ina zona per hotels A sin la parcella nr. 2279 situada en il territori da «N._____». 8. Ils 12 d'avust 2013 ha il recurrent fatg recurs cunter la disposiziun da la vischnanca dals 26 da fanadur 2013 tar la dretgira administrativa dal chantun Grischun. El ha insistì sin sia argumentaziun preschentada gia en il scriver dals 30 da zercladur 2013 ed è sa dustà cunter ils custs ch'al vegnan adossads. Ins n'al haja mai infurmà che la planisaziun da la zona per hotels saja colliada cun custs talmain auts e ch'ins al possia obligar da purtar ils custs. Ultra da quai saja la participaziun als custs che munta a 70 % vegnida fixada arbitrarmain. Ins n'haja anc betg dà si dal tut il project «B._____». Els tschertgian anc adina meds finanzials per realisar il project innovativ, dal qual il turissem e l'economia indigena pudessan profitar fitg tenor lur avis. 9. En il rom da la consultaziun dals 14 d'october 2013 ha la vischnanca proponì da refusar il recurs, uschenavant ch'i saja d'entrar en chaussa. Tenor l'art. 3 al. 1 da la Lescha davart la planisaziun dal territori dal chantun Grischun (LPTGR) sajan la planisaziun locala ed eventualas planisaziuns parzialas incumbensas da la vischnanca che adempleschia quellas a moda autonoma en il rom dal dretg surordinà. Sa basond sin l'art. 22 al. 4 LPTGR haja la vischnanca la pussaivladad d'adossar en cas
- 5 d'ina planisaziun che sa referescha ad in project ils custs per l'elavuraziun e per il decret cumplainamain u parzialmain a quellas persunas che profitan spezialmain da la planisaziun. Mez november dal 2011 haja il recurrent orientà la cumissiun da planisaziun resp. in collavuratur da l'uffizi da construcziun da la vischnanca ch'el haja l'intenziun da realisar in project d'hotel. En occasiun d'in discurs cun il recurrent dals 28 da november 2011 haja il manader da la planisaziun responsabel fatg attent quel ch'i saja pussaivel da tractar spert il project da planisaziun via ina planisaziun da project e ch'ils custs stoppian vegnir adossads al recurrent sa basond sin l'art. 22 al. 4 LPTGR (analog al project «S._____»). L'autezza da la part dals custs che la vischnanca surpiglia dependia per regla dal dumber da plazzas da lavur creadas e da la creaziun da valur generada. La vischnanca haja empermess al recurrent da far in andament da la procedura, uschespert ch'ils documents dal project concrets sajan avant maun. La suprastanza communala decidia alura, sch'i vegnia insumma elavurà ina revisiun parziala. L'entschatta da matg 2012 haja il recurrent inoltrà a la vischnanca ils documents dumandads sco il project preliminar ed il plan da business per il project «B._____». Cun quai saja stà cler per la vischnanca ch'il recurrent veglia realisar il project. La vischnanca haja ademplì cumplainamain sia incumbensa da planisaziun. La realisaziun dal project saja l'incumbensa da l'investider, respectivamain dal recurrent. Dal punct da vista da la vischnanca na saja quai betg acceptabel da cooperar durant in pli lung temp ed a moda fitg intensiva ed interessada cun la vischnanca e da suenter far sco sch'ins n'avess mai surdà in'incumbensa. 10. Cun il scriver dals 25 da mars 2014 ha il manader da la planisaziun dal biro da planisaziun responsabel consegnà a la dretgira per incumbensa da la vischnanca differentas actas da la planisaziun locala concernent la zona per hotels A.
- 6 - 11. En ses scriver dals 28 da mars 2014 ha il recurrent supplitgà da sistir la procedura da recurs. La realisaziun dal project «B._____» saja anc en cursa ed ins saja en discurs cun interpresas da construcziun e differentas interpresas generalas per pudair realisar il project sut circumstanzas supportablas. Premess ch'il project vegnia effectivamain realisà, profitia el da la planisaziun, acceptia il quint da la vischnanca e tiria enavos il recurs. Cas cuntrari insistia el sin il recurs. 12. A chaschun da la consultaziun dals 11 d'avrigl 2014 è la vischnanca vegnida a la conclusiun che la procedura da recurs saja da terminar. Il recurrent haja incumbensà la vischnanca da far ina revisiun parziala «tenor mesira». Uschia possia el vegnir obligà da surpigliar custs. 13. En la decisiun dals 29 d'avrigl 2014, communitgada ils 30 d'avrigl 2014 (protocol nr. 423), è la regenza dal chantun Grischun vegnida tranter auter a la conclusiun che la zona per hotels A ch'è vegnida determinada en il plan da zonas ed en il plan general da furmaziun 1:2000 «Z._____» dals 7 d'avust 2013 sin la parcella nr. 2279 en il territori «N._____» a Y._____ vegn approvada inclusiv la clausula da reversiun fixada. 14. Cun il scriver dals 30 d'avrigl 2014 ha il recurrent communitgà a la dretgira ch'il project na possia betg vegnir realisà. Perquai insistia el sin il recurs. Ins stoppia resguardar ch'els sajan s'engaschads durant trais onns cun gronda premura per la realisaziun dal project e che la vischnanca als haja sustegnì «moralmain» gia a partir da l'entschatta, che la societad svizra da credits d'hotel als haja motivà da prender per mauns il project, ch'els hajan tschertgà vias per segirar la finanziaziun e ch'els stoppian gia purtar custs considerabels da CHF 39'287.00.
- 7 - La dretgira tira en consideraziun: 1. Sa basond sin l'art. 49 al. 1 lit. a da la Lescha davart la giurisdicziun administrativa dal chantun Grischun (LGA; DG 370.100) po il recurrent far diever dal recurs da dretg administrativ en connex cun la decisiun da la vischnanca dals 26 da fanadur 2013. Il cuntegn dal recurs preschent è la dumonda, sche la vischnanca ha adossà e mess a quint al recurrent cun bun dretg custs da CHF 5'034.00 en connex cun lavurs da planisaziun. 2. a) La vischnanca sa basa concernent ils custs adossads al recurrent sin l'art. 22 al. 4 da la Lescha davart la planisaziun dal territori dal chantun Grischun (LPTGR; DG 801.100). L'art. 22 al. 1 LPTGR determinescha che las vischnancas relaschan l'urden fundamental. Quel definescha l'utilisaziun ed ils princips da la furmaziun e da l'avertura dal territori communal ed è liant per mintgina e per mintgin. L'urden fundamental consista da la lescha da construcziun, dal plan da zonas, dal plan general da furmaziun e dal plan general d'avertura (art. 22 al. 2 LPTGR). L'art. 22 al. 4 LPTGR determinescha che las vischnancas portan da princip ils custs per elavurar e per relaschar l'urden fundamental. Tar planisaziuns en connex cun in project pon las vischnancas adossar totalmain u parzialmain ils custs da planisaziun a quellas persunas che profitan spezialmain da la planisaziun. Tenor la missiva da la regenza al cussegl grond areguard la revisiun da la LPTGR dals 11 da matg 2004 (carnet nr. 3/2004-2005, p. 305) duain uschia proprietaris da terren che profitan spezialmain da planisaziuns sa participar als custs da planisaziun per midadas da l'urden fundamental, cunzunt en connex cun uschenumnadas planisaziuns d'utilisaziun che sa refereschan ad in project, q.v.d. planisaziuns d'utilisaziun che vegnan, resp. ston vegnir exequidas en vista a la realisaziun d'in tschert project (p.ex. planisaziun d'utilisaziun per
- 8 implants da temp liber u per implants per l'explotaziun da materia prima). En il cas preschent vai per realisar ina zona per hotels e damai per midar il plan da zonas sco part da l'urden fundamental. Perquai vegn applitgà l'art. 22 al. 4 LPTGR. b) Sa basond sin in quint dal biro da planisaziun responsabel dals 31 da matg 2013 ha la vischnanca adossà custs al recurrent. Sco quai che resorta dal quint, concernan las expensas tenor object las lavurs fatgas dal biro da planisaziun durant la perioda dals 15 da favrer 2012 fin ils 31 da december 2012 en connex cun la revisiun parziala da la planisaziun locala da Y._____ ed il project d'hotel «B._____» sin la parcella nr. 2279. Ellas cumpiglian scleriments da procedura euv., l'elavuraziun dals meds da planisaziun, differentas discussiuns, documents areguard l'examinaziun preliminara, la consegna da datas digitalas a l'uffizi per il svilup dal territori dal chantun Grischun, l'evaluaziun da l'examinaziun preliminara tras l'uffizi e la discussiun cun la vischnanca, l'integraziun da las datas en l'exposiziun publica, la preschentaziun da giavischs ed adattaziuns. Tenor il rapport da l'examinaziun preliminara da l'uffizi per il svilup dal territori dal chantun Grischun dals 6 da settember 2012 ha il biro da planisaziun elavurà in plan da zonas ed in plan general da furmaziun «Y._____, parcella nr. 2279» 1:2000 dals 14 da matg 2012 sco er il rapport da planisaziun e da cooperaziun areguard la revisiun parziala da la planisaziun locala concernent la parcella nr. 2270 dal matg 2012 e consegnà quels a l'uffizi per l'examinaziun preliminara. Las lavurs fatgas dal biro da planisaziun pertutgan tut en tut la planisaziun da la nova zona per hotels en connex cun la construcziun ed il manaschi dal project dal recurrent «B._____». Damai sa tracti da custs da planisaziun en connex cun ina planisaziun che sa referescha ad in project. Cunter quai n'ha il recurrent en general era betg fatg objecziuns. El fa però valair ch'el na
- 9 profitia betg spezialmain da la planisaziun, perquai ch'il project «B._____» na vegnia betg realisà. c) Cun la decisiun dals 29 d'avrigl 2014 ha la regenza dal chantun Grischun approvà la realisaziun da la zona per hotels A sin la parcella nr. 2279, sin la quala il recurrent vuleva realisar ses project «B._____». Cun quai è la zona da basa vegnida adattada e dal punct da vista da la confurmitad da la zona fiss il recurrent liber da realisar ses project d'hotel. Il recurrent profita pia spezialmain da la planisaziun e dal fatg ch'el pudess effectivamain realisar il project «B._____». » sin la parcella nr. 2279. La vischnanca ha stgaffì per ses avantatg la basa da la planisaziun d'utilisaziun per realisar il project «B._____». ». Da quai profita il recurrent, independentamain sch'el po propi realisar ses project d'hotel u betg. Sco quai ch'el ha explitgà a la vischnanca, saja il motiv principal per il naufragi dal project «B._____» surtut la finanziaziun mancanta. Questa circumstanza pertutga però il champ dals ristgs dal recurrent e n'ha betg per consequenza che la vischnanca sto purtar (suletta) ils custs da planisaziun per quel project. d) Il recurrent fa valair en pli che la vischnanca n'al haja betg fatg attent ch'el possia vegnir obligà da purtar ils custs e ch'i resultian custs talmain auts. Tgi che recurra a la vischnanca sto quintar da vegnir obligà da surpigliar ils custs. Sco quai che resorta dal scriver da la vischnanca al recurrent dals 13 da mars 2012, ha la vischnanca infurmà quel anticipadamain ch'ella inizieschia ils pass necessaris en connex cun la procedura da planisaziun per ch'el possia cuntinuar cun la projectaziun. Cun quai è il recurrent stà infurmà che la vischnanca procuria per lavurs correspundentas. Per l'adossament dals custs sa basa la vischnanca plinavant sin la norma da l'art. 22 al. 4 LPTGR. Uschia sa funda quel sin ina basa legala. Ils custs da planisaziun che sa refereschan al project sto il
- 10 recurrent però surpigliar independentamain dals custs resultads da la projectaziun. e) Il recurrent crititgescha la finala ch'ins haja fixà arbitrarmain sia cumpart che munta a 70 % dals custs totals. Tenor la disposiziun da l'art. 22 al. 4 LPTGR po la vischnanca perfin adossar tut ils custs ad ina persuna che profita spezialmain da la planisaziun che sa referescha ad in project. Sche la vischnanca decida da surpigliar ina part dals custs, ha ella il spazi dal bainappreziar sur da l'autezza da questa part. Tenor l'art. 51 al. 1 da la Lescha davart la giurisdicziun administrativa (LGA) cumpiglia la cumpetenza d'examinaziun da la dretgira administrativa en il rom da la procedura da recurs violaziuns da dretg, inclusiv il surpassament u l'abus dal bainappreziar (lit. a) e la constataziun faussa u incumpletta dals fatgs (lit. b). Sche la vischnanca ha il spazi dal bainappreziar en connex cun in conclus, sa limitescha la dimensiun da l'examinaziun en quest reguard damai ad ina controlla giuridica, q.v.d. ad in’examinaziun sche l'execuziun dal bainappreziar è manglusa pervi da sbagls legals en il senn dal surpassament u da l'abus dal bainappreziar. Sco quai che la vischnanca conceda sezza, profitass ella er in tschert tant, sch’il project «B._____» vegniss realisà. Sco quai che resorta dal rapport da planisaziun e da cooperaziun dal biro da planisaziun da l'avust 2013, è il project orientà al turissem ch'è main dependent dad implants sco il turissem da viandants, bikers, skiunzs da turas, euv. En pli na datti en vischnanca naginas pussaivladads da pernottaziun cumparegliablas. Cun il project pudess ins damai cumplettar la purschida turistica. La realisaziun dal project «B._____» avess perquai era tscherts avantatgs per la vischnanca, betg il davos pervi d'in augment da las pernottaziuns en la val. Il fatg che la vischnanca ha fixà sia cumpart da l'interess sin 30 % stat en il rom da ses spazi dal bainappreziar e n'è betg crititgabel. Consequentamain vegn il recurs refusà cumplettamain.
- 11 - 3. Sin fundament dal resultat preschent da la procedura van ils custs a quint dal recurrent sco part perdenta (art. 73 al. 1 LGA). A la vischnanca na vegn concedida nagina indemnisaziun da las parts, perquai ch'ella ha gudagnà en ses champ d'activitad uffizial (art. 78 al. 2 LGA). La dretgira decida damai: 1. Il recurs vegn refusà. 2. Ils custs da dretgira, consistents - d'ina taxa dal stadi da fr. 1'000.-- - e da las expensas da chanzlia da fr. 248.-total fr. 1'248.-van a quint dal recurrent ed èn da pajar entaifer 30 dis suenter la consegna da questa sentenzia a l'administraziun da finanzas dal chantun Grischun, Cuira. 3. [Indicaziun dals meds legals] 4. [Communicaziuns]